Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 46 gości.

Podstawowe prawo rozwoju społeczeństwa. Postęp a wyzysk. Rewolucja socjalistyczna

revolution.jpg

Materializm historyczny
Rozdział IV
Podstawowe prawo rozwoju społeczeństwa
Część IV
 
POSTĘP A WYZYSK
Wielkie rewolucyjne zmiany w przeszłości pole­gały zawsze na zastąpieniu jednej klasywyzyskują­cej przez inną klasę wyzyskującą — klasy właścicieli niewolników przez klasęfeudałów, i klasy feudałów przez klasę kapitalistów — a więc na zastąpieniu jednego systemuwyzysku przez inny.W procesie tym rewolucyjne siły wyzyskiwanych mas, walcząc przeciwko wyzyskiwaczom,pomagały w zniszczeniu jednej klasy wyzyskiwaczy, ale osta­tecznie miejsce jej zajmowała innaklasa wyzyski­waczy. Dzięki walce mas następowało obalenie sta­rego systemu i zastąpienie goprzez nowy, wyższy system, ale zawsze przez system wyzysku klasowego.Tak na przykład walka niewolników przeciwko swym panom dopomogła do obalenia ustrojuniewol­niczego — ale miejsce jego zajął ustrój feudalny. Walka poddanych chłopów przeciwkopanom feudal­nym dopomogła do obalenia ustroju feudalnego — ale miejsce jego zajął ustrójkapitalistyczny.
 
Cały postęp ludzkości oparty jest na coraz więk­szym opanowywaniu przez człowieka siłprzyrody, na rozwoju sił wytwórczych społeczeństwa. Opano­wując w coraz większym stopniu siłyprzyrody, lu­dzie nie tylko zaspokajają swe potrzeby materialne, lecz rozszerzają zarazem zasięgswych myśli, pogłę­biają swą wiedzę i rozwijają swe zdolności.Jednakże postęp ten zawiera w sobie elementy sprzeczności. Człowiek opanowuje siły przyrody,ale jednocześnie ma miejsce ucisk i wyzysk człowieka przez człowieka. Korzyści płynące zpostępu są udzia­łem pewnej tylko części społeczeństwa, podczas gdy trud i praca są udziałemreszty. Każde nowe stadium rozwoju przynosiło tylko nowe metody wyzysku i w każdej nowejfazie było coraz więcej wyzyski­wanych.
 
„Ponieważ podstawą cywilizacji jest wyzysk jednej klasy przez drugą, cały więc jej rozwójodbywa się w ciągłych sprzecznościach. Każdy postęp produkcji jest jednocześnie pogorszeniempołożenia klasy ucis­kanej, tj. znacznej większości. Wszelkie dobrodziej­stwo dla jednych staje sięnieuchronnie krzywdą dla innych, każde nowe wyzwolenie jednej klasy — spro­wadza nowy uciskdrugiej" [14].
 
Tak więc każdy postęp dokonywał się kosztem lu­du pracującego. Pierwszy wielki postępprzyszedł wraz z niewolnictwem i mógł się dokonać tylko dzięki niewolnictwu. Powstanie irozwój nowoczesne­go przemysłu pociągnęło za sobą masową ruinę drob­nych wytwórców,wywłaszczenie mas chłopskich z ziemi, grabież kolonii i olbrzymi wzrost wyzysku.Ale powstanie nowoczesnego przemysłu zwiększy­ło potencjał produkcyjny w skali dotychczasnie zna­nej. Dzięki temu obecnie, po raz pierwszy w dziejach, można zapewnić wszystkim obfitośćproduktów bez wyczerpującej pracy ręcznej człowieka. Dawniej siły wytwórcze były tak szczupłe,że tylko uprzywilejo­wana mniejszość mogła korzystać z wolnego czasu. Dziś warunki zmieniłysię radykalnie.
 
 
Dlatego właśnie dopiero obecnie ludzie pracy zna­leźli się w sytuacji, kiedy sami mogą rządzić,kiedy mogą objąć ogólne kierownictwo nad sprawami spo­łeczeństwa. Dawni niewolnicy i poddanichłopi mogli powstawać przeciwko swym panom, ale nie byli w stanie objąć kierownictwa nadprodukcją. Musieli zawsze powierzać komu innemu zarządzanie sprawa­mi społeczeństwa.Szukali zawsze wybawcy zwracając się do królów lub innych ludzi, od których oczekiwalisprawiedli­wości — choć mało było prawdopodobne, by ludzie ci mieli być wobec nichsprawiedliwi. Sam bowiem charakter produkcji był taki, że musieli wszystkie swe siły poświęcaćpracy fizycznej i oddawać rządy w ręce jakiejś uprzywilejowanej, wykształconej mniejszości.Jak już widzieliśmy, podział społeczeństwa na kla­sę wyzyskiwanych i klasę wyzyskiwaczy byłwyni­kiem podziału pracy. Dalszym tego wynikiem był podział na rządzących i rządzonych. Wmiarę rozwoju produkcji szereg funkcji dotyczących ochrony ogól­nych interesów społeczeństwastał się, siłą rzeczy, wyłączną sferą działania odrębnej grupy społecznej, „...uniezależnieniesię funkcji społecznej od społe­czeństwa mogło się z czasem spotęgować do panowa­nia nadspołeczeństwem" [15] — pisał Engels.
 
W ten sposób większość członków społeczeństwa znalazła się w sytuacji, w której musiałacałkowicie poświęcać się pracy, a ogólne funkcje związane z kie­rownictwem i zarządemwykonywane były przez kla­sę panującą.„Jak długo ludność rzeczywiście pracująca tak da­lece była zaabsorbowana przez niezbędnąpracę, że nie zostawało jef czasu na załatwianie wspólnych spraw społeczeństwa — jak kierowaniepracą, spra­wy państwowe, kwestie prawne, sztuka, nauka etc. — tak długo musiała istniećodrębna klasa, która, zwol­niona od rzeczywistej pracy, sprawy te załatwiała; przy czym nigdynie omieszkała ku własnej swej korzyści narzucić masom pracującym coraz większe­go ciężarupracy. Dopiero ogromny wzrost sił wy­twórczych, osiągnięty dzięki wielkiemu przemysło­wi — konkluduje Engels — pozwala... ograniczyć czas pracy każdego tak, że wszystkimpozostaje dość wolnego czasu na udział w ogólnych, zarówno teore­tycznych, jak praktycznychsprawach społeczeństwa. Dopiero teraz więc jakakolwiek klasa panująca i wy­zyskująca stała sięzbyteczna..." [16]
 
Tak więc w dziejach ludzkich nie wszystkie klasy panujące były pasożytami na cielespołeczeństwa. Spełniały konieczną funkcję społeczną. Ale w miarę rozwoju produkcji klasypanujące stawały się w co­raz większym stopniu klasami pasożytniczymi, a dziś nie spełniają jużabsolutnie żadnej pożytecznej funkcji.Na początku XX stulecia kapitalizm osiągnął naj­wyższe stadium swego rozwoju — stadiumimperia­lizmu, kiedy to kilka gigantycznych monopoli po­dzieliło cały świat między siebie.Wszystkie narody zostały podporządkowane tym monopolom. Nastąpiła olbrzymia koncentracjabogactwa i władzy w ręku niewielkiej grupy osób. Nigdy dotychczas kontrast między bogactwemi władzą nielicznej garstki ludzi a nędzą i ujarzmieniem większości społeczeństwa nie był takwyraźny, nigdy przedtem kontrast ten nie istniał w tak wielkiej, ogólnoświatowej skali. Ale nad­szedł również czas, w którym same narody mogą wreszcie ująć swe losy we własne ręce.
 
Epokaimpe­rializmu jest epoką rewolucji socjalistycznej, rewo­lucji całkowicie nowego typu, rewolucji,która znosi wyzysk i kładzie podwaliny pod nie znające antago­nizmów klasowych społeczeństwo.Stwarzając uspołecznioną produkcję wielkiego no­woczesnego przemysłu, kapitalizm stworzyłjedno­cześnie warunki, w których po raz pierwszy w dzie­jach możliwe jest zapewnieniewszystkim członkom społeczeństwa nie tylko coraz wyższej stopy życio­wej, lecz także nieograniczonego niczym rozwoju wszystkich ich zdolności. Kapitalizm stworzył klasę robotniczą —klasę wyzyskiwaną, która przez to właśnie, że jest wytworem wielkiego przemysłu, jest w pełnizdolna do zarządzania gospodarką i do kie­rowania społeczeństwem. Sam postęp przemysłustwarza warunki, w których klasa robotnicza nie tyl­ko wzrasta pod względem liczebnym iumacnia się pod względem organizacyjnym, ale nabywa także umiejętności koniecznej do tego,aby wziąć na siebie zarządzanie produkcją.
 
 
A zatemhistoria ...walk klasowych osiągnęław chwili obecnej taki stopień rozwoju, iż klasa wy­zyskiwana i uciemiężona — proletariat —nie może się wyzwolić z jarzma klasy wyzyskującej i panują­cej — burżuazji — nie wyzwalajączarazem na zawsze całego społeczeństwa od wszelkiego wyzysku i ucisku, od wszelkiego podziałuna klasy i walk klasowych" [17].
 
REWOLUCJA SOCJALISTYCZNA
 
 
Tak więc głównym wnioskiem, jaki należy wy­ciągnąć z materialistycznej teorii prawrozwoju spo­łeczeństwa, jest wniosek, że rewolucja socjalistyczna jest koniecznością dziejową.Materialistyczne pojmo­wanie dziejów wskazuje również, na jakich siłach socjalizm musi sięoprzeć i w jaki sposób może zwy­ciężyć.Rewolucja socjalistyczna jest z gruntu odmienna od wszelkich zmian rewolucyjnych, którezachodziły kiedykolwiek dotychczas w społeczeństwie.Przy każdej rewolucji struktura ekonomiczna spo­łeczeństwa ulega zmianie. Wszystkiepoprzednie zmia­ny sprowadzały się do tego, że powstawał i utrwalał się nowy system wyzysku.Natomiast rewolucja so­cjalistyczna znosi raz na zawsze wszelki wyzysk czło­wieka przezczłowieka.W każdej rewolucji jakaś nowa klasa dochodzi do władzy i staje się klasą panującą. W każdejz do­tychczasowych rewolucji władza przechodziła w ręce stanowiącej znaczną mniejszośćspołeczeństwa klasy wyzyskiwaczy. Natomiast w rewolucji socjalistycznej władza przechodzi wręce klasy robotniczej, stojącej na czele wszystkich ludzi pracy, to jest w ręce znacz­nej większościspołeczeństwa.
 
 
Klasa robotnicza uży­wa tej władzy nie w celu utrzymania przywilejów jakiejśklasy wyzyskiwaczy, lecz w celu zniesienia wszelkich przywilejów i w celu położenia kresu wszy­stkim antagonizmom klasowym.Każda rewolucja, od samego początku istnienia społeczeństwa klasowego, była aktemwyzwolenia w tym sensie, że uwalniała społeczeństwo od takiego lub innego uciskuklasowego. Pod tym względem każda rewolucja miała charakter ludowy. Jednakże w każdej zdotychczasowych rewolucji — po obale­niu jednej formy ucisku zjawiała się nowa forma ucisku.
 
 
Masy ludowe poświęcały swą energię doko­naniu obalenia starego systemu ucisku. Ale nowyustrój był budowany pod kierownictwem nowych wyzyskiwaczy, którzy zawsze potrafili narzucićma­som ludowym nową formę ucisku. Natomiast w re­wolucji socjalistycznej masy ludowe nietylko oba­lają stary ustrój, lecz same budują nowy.Warunkiem przejścia od kapitalizmu do socjalizmu jest zdobycie władzy przez klasę robotniczą— czyli położenie kresu panowaniu klasy kapitalistów i usta­nowienie dyktatury proletariatu.
 
 
Po to, aby ludzie pracy mogli przystąpić do bu­dowy socjalizmu i znieść własnośćkapitalistyczną oraz zastąpić ją własnością socjalistyczną, państwo kapitalistyczne musi byćzastąpione przez państwo socjalistyczne.Tak więc zadaniem ludzi pracy pod kierownictwem klasy robotniczej jest p° zdobyciu władzy:zniesienie kapitalistycznej własności środków produkcji, zlikwi­dowanie oporu pokonanej klasykapitalistów, zorga­nizowanie planowej produkcji dla dobra całego spo­łeczeństwa i wreszciezniesienie wszelkiego wyzysku człowieka przez człowieka.Reasumując wnioski, jakie należy wyciągnąć z ma­ terialistycznego pojmowania dziejów, Markspisał: „...nie przypada mi ani zasługa odkrycia istnienia klas w społeczeństwie nowoczesnym, anizasługa od­krycia ich walki między sobą. Historycy burżuazyjni przedstawili na długo przede mnąrozwój historyczny tej walki klas, a burżuazyjni ekonomiści — anatomię ekonomiczną owych klas.To, co ja wniosłem nowe­go, polega na udowodnieniu: 1) że istnienie klas związane jest tylko zokreślonymi historycznymi fa­zami rozwoju produkcji; 2) że walka klas prowadzi nieuchronnie dodyktatury proletariatu; 3) że owa dyktatura jest sama tylko przejściem do zniesienia wszelkich klasi do społeczeństwa bezklasowego" [18].
 

Źródło:
 
Maurice Cornforth,
 
Materializm historyczny ,
 
wyd. Książka i Wiedza, Warszawa
 
1964, str. 76-107
 
 
Wersja elektroniczna:
 
Władza Rad (www.1917.net.pl), 2012
 
 

 
 
 
Przypisy:
 
[12]I. Lenin, Dzieła, t. 25, cyt wyd., str. 191.
 
[13]Marks i F. Engels, Manifest komunistyczny, cyt. wyd., str 68.
 
[14] K, Marks i F. Engels, Dzieła wybrane w dwóch tomach, t. II, cyt. wyd., str. 309.
 
[15] F. Engels, Anty­Diihring, cyt. wyd., str. 200.
 
[16] Tamże, str. 203.
 
[17] K. Marks i F. Engels, Manifest komunistyczny, cyt. wyd., str. 19.
 
[18] K. Marks i F. Engels, Listy wybrane, Warszawa 1951, str. 84.

Społeczność

Lenin 005