Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 23 gości.

Wilhelm Liebknecht: Grób Karola Marksa

Karol Marks

 
W dniu dzisiejszym mija 135. rocznica śmierci Karola Marksa, autora „Manifestu komunistycznego” i „Kapitału”, organizatora I Międzynarodówki, twórcy socjalizmu naukowego. Z tej okazji publikujemy poniżej fragment wspomnień Wilhelma Liebknechta (1826-1900), wybitnego działacza niemieckiego ruchu robotniczego, o Marksie i jego rodzinie.
 
Źródło: „Wspomnienia o Marksie”, Warszawa 1948, str. 67-71
*****
 
 
Słusznie nazwać by go należało grobem rodzinnym Marksa. Znajduje się on na cmentarzu w Highgate, w północnej części Londynu, na pagórku, z którego otwiera się widok na całość olbrzymiego miasta.
 
„Pomnika” Marks mieć nie chciał. Postawić twórcy „Manifestu Komunistycznego” i „Kapitału” inny pomnik aniżeli ten, który on sam sobie wzniósł, byłoby obrazą wielkiego zmarłego. W umysłach i sercach milionów robotników, którzy złączyli się na jego wezwanie, posiada on nie tylko pomnik trwalszy od spiżu, ale i żywy grunt, na którym to, czego nauczał i do czego dążył, przetwarza się w czyn i już po części w czyn się przetworzyło.
 
My, socjaldemokraci, nie uznajemy świętych ani grobów świętych, ale miliony wspominają z wdzięcznością i czcią człowieka, który spoczywa na tym cmentarzu, w północnej części Londynu. Tysiąclecia miną, barbarzyństwo i tępota, stające dziś w poprzek wyzwoleńczym dążeniom klasy robotniczej, staną się legendą czasów minionych, legendą, której trudno już będzie dać wiarę, a wciąż jeszcze ludzie – wolni i szlachetni – stawać będą u tej mogiły i z odkrytą głowa szeptać będą swym dzieciom:
 
Tu spoczywa Karol Marks”.
 
Tu spoczywa Marks i jego rodzina. Zwykła płyta marmurowa, spowita bluszczem, leży u wezgłowia grobu okolonego bryłami marmuru, a na płycie tej wyryty jest napis:
 
JENNY VON WESTPHALEN
The beloved wife of
Karl Marx
Born 12. February 1814
Died 2. December 1881
 
AND KARL MARX
Born May 5. 1818, died March 14. 1883
 
AND HARRY LONGUET
Their grandson
Born July 4. 1878, died March 20. 1883
 
AND HELENE DEMUTH
Born January 1. 1823, died November 4. 1890
 
*
 
JENNY VON WESTPHALEN
ukochana żona
Karola Marksa
urodzona 12 lutego 1814 r.
zmarła 2 grudnia 1881 r.
 
I KAROL MARKS
urodzony 5 maja 1818 r., zmarł 14 marca 1883 r.
 
I HENRYK LONGUET
ich wnuk
urodzony 4 lipca 1878 r., zmarł 20 marca 1883 r.
 
I HELENA DEMUTH
urodzona 1 stycznia 1823 r., zmarła 4 listopada 1890 r.
 
Nie wszyscy zmarli dotychczas członkowie rodziny spoczywają w grobie rodzinnym. Troje dzieci , zmarłych w Londynie, pogrzebano w innych londyńskich cmentarzach – jedno z nich: Edgara („Musch”) na pewno, a dwoje pozostałych prawdopodobnie na cmentarzu w Whitfield Chapel i w Tottenham Court Road. Jenny, najulubieńsza córka Marksa, spoczywa w Argenteuil pod Paryżem, gdzie śmierć wyrwała ją z grona kwitnącej rodziny.
 
Jeżeli jednak nie wszystkie zmarłe dzieci i wnuki znalazły miejsce w rodzinnym grobie, to przecież znalazło się miejsce dla jeszcze jednego człowieka, który należał do rodziny, nie związany z nią związkiem krwi: dla „wiernej Lenchen”, Heleny Demuth.
 
Już Jenny Marks zadecydowała, że Lenchen pogrzebana będzie w grobie rodzinnym, a po jej śmierci postanowił to samo Marks. Wierny ich druh Engels, nie mniej wierny niż Lenchen, spełnił wraz z pozostałymi przy życiu dziećmi obowiązek, który spełniłby zresztą i z własnej inicjatywy.
 
Jaki był stosunek dzieci Marksa do Lenchen, jak tkliwie były do niej przywiązane, z jakim pietyzmem czczą jej pamięć, przekonać się można z listów najmłodszej córki Marksa, ogłoszonych na innym miejscu.
 
Kiedy po swojej ostatniej podróży do Londynu, wracając przez Paryż do domu, wstąpiłem do Draveil, gdzie Lafarguei z żoną, Laurą Marks, urządzili się w miłym, wiejskim zaciszu, pogrążyliśmy się z „Lorką” w stare londyńskie wspomnienia, przy czym mówiłem o swoim zamiarze napisania mniejszych wspomnień.
 
Wówczas i ona, podobnie jak Tussy w przytoczonych listach i w późniejszych rozmowach, powiedziała mi: „Nie zapomnij tylko o Lenchen”.
 
I oto – nie zapomniałem o Lenchen i nie zapomnę jej nigdy. Toż przez całe czterdzieści lat była mi przyjacielem. A w czasie mojej londyńskiej emigracji była nierzadko i moją „opatrznością”. Jakże często wspomagała mnie kilku pensami, kiedy kieszenie moje świeciły pustkami, a w domu Marksa nie było zbyt wielkiej posuchy – bo jeśli tam była posucha, to i od Lenchen nie można było się niczego spodziewać. Jakże często moja sztuka krawiecka zawodziła, a wtedy Lenchen kunsztownie doprowadzała bodaj na okres kilkutygodniowy do możliwego stanu jakąś niezbędną część mojej garderoby, gdy na rychłe sprawienie nowej nie pozwalały moje finanse.
 
Kiedy po raz pierwszy widziałem Lenchen, liczyła 27 lat i choć nie odznaczała się pięknością, była jednak ładna, postawna, miała przyjemne, pociągające rysy twarzy. Nie braklo jej wielbicieli i niejednokrotnie nadarzała się jej sposobność zamążpójścia. A chociaż nie ślubowała nigdy niczego, dla wiernego jej serca było samo przez się zrozumiałe, że powinna była pozostać przy „Murzynie”ii, „pani Marks” i dzieciach.
 
Pozostała – a lata młodości minęły. Pozostała – wśród nędzy i niedostatku, w doli i niedoli. Okres spokoju nastał dla niej dopiero wówczas, gdy śmierć zabrała oboje ludzi, z których losem związała swój własny los. Spokój znalazła w domu Engelsa i tam, u niego, umarła – nie pamiętając o sobie aż do ostatniego tchnienia. Obecnie spoczywa w grobie rodzinnym.
 
* * *
 
Przyjaciel Motteleriii, „czerwony poczmistrz”, mieszkający obecnie w Hampstead, w pobliżu Highgate, tak oto opisuje grób Marksa:
 
„Grób Marksa okolony jest białym marmurem; z tego samego kamienia wyciosana jest niewielka płyta, a na niej wyryte czarnymi literami imiona i daty. Darń, leśny bluszcz, który swego czasu przywiozłem ze Szwajcarii, i kilka małych krzewów róż stanowią prostą – wypieraną zresztą przez pleniącą się trawę – ozdobę grobu. Dwa razy na tydzień wypada mi zwykle przechodzić przez Highgate, obok grobu Marksa; jeśli trawa nadto już rozpleniła się, pielę ją. Gdy letnia spiekota jest zbyt wielka, ten lub ów krzew usycha, zwłaszcza w ciągu takich upałów, jakie panowały w ciągu dwóch ostatnich lat (w tym roku w Anglii, w przeciwieństwie do dżdżystego lata na kontynencie, mieliśmy posuchę, jakiej nikt nie pamięta, i nawet w parkach trawa jest zupełnie spalona od słońca). Nawet przy pomocy Lessneraiv nie potrafiłem uchronić grobu od skutków spiekoty, dlatego też musieliśmy się zdecydować – oczywiście w porozumieniu z Avelingamiv, którzy wobec ogromnej odległości rzadko tylko mogą przyjeżdżać – na oddanie regularnej opieki nad grobem cmentarnemu ogrodnikowivi”.
 
 
Przypisy:

i Paweł Lafargue (1842-1911) – francuski działacz socjalistyczny, początkowo anarchista, później marksista. W 1870 roku założył Francuską Partię Robotniczą – pierwszą partię określającą się jako „marksistowska” (Marks krytykował organizację za ultralewicowe sekciarstwo, sarkastycznie stwierdzając, że jeśli partia jest marksistowska, to on nie jest marksistą). W 1868 roku poślubił córkę Marksa, Laurę. W 1911 roku małżeństwo wspólnie popełniło samobójstwo.

ii Tak rodzina i przyjaciele przezywali Marksa.

iii Julius Motteler (1838-1907) – niemiecki działacz robotniczy. W okresie ustaw antysocjalistycznych zorganizował nielegalny kolportaż prasy partyjnej, zyskując przydomek „czerwonego poczmistrza”.

iv Fryderyk Lessner (1825-1910) – niemiecki działacz komunistyczny, z zawodu krawiec. Członek Ligii Komunistycznej, uczestnik Rewolucji 1848 roku, działacz I Międzynarodówki, długoletni przyjaciel i współpracownik Marksa i Engelsa.

v Edward Aveling (1849-1898) – angielski biolog i działacz socjalistyczny. Od 1884 roku związany z córką Marksa, Eleonorą („Tussy”)(1855-1898), również działaczką angielskiego ruchu robotniczego. W 1898 roku z powodu niewierności Avelinga Eleonora Marks popełniła samobójstwo. Aveling zmarł kilka miesięcy później z powodu choroby nerek.

vi Zmarłych pochowanych w rodzinnym grobowcu Marksa ekshumowano i pochowano w nowym miejscu na tym samym cmentarzu w 1954 roku. W 1956 roku odsłonięto pomnik na nowym grobie autorstwa Laurence’a Bradshawa, członka KP Wielkiej Brytanii.
 

Społeczność

front