Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 11 gości.

Michał Domański: Julian Marchlewski

Julian Marchlewski

Julian Baltazar Józef Marchlewski urodził się 17 maja 1866 roku we Włocławku w ówczesnym zaborze rosyjskim. Był synem Józefa, spauperyzowanego szlachcica parającego się handlem zbożem, i Niemki Augusty z domu Ruckersfeldt, pochodzącej z westfalskiej rodziny urzędniczej.
 
Julian miał starszą siostrę Martę oraz kilkoro młodszego rodzeństwa: Leona Pawła, Wandę, Józefę, Oskara Ottona Wilhelma i Tadeusza. W domu Marchlewskich mówiono i po polsku i po niemiecku, toteż wszystkie dzieci pana Józefa i pani Augusty były dwujęzyczne. Jednak Julian, jak i jego rodzeństwo, czuł się zawsze Polakiem. Rodzice przyszłego rewolucjonisty byli dość „liberalni” w wychowywaniu potomstwa, lecz dbali o jego rozwój. W wieku 8 lat wysłano Juliana do szkół do Torunia, a więc wówczas „za granicę”, bo do zaboru pruskiego. Tam jednak nikt nie dbał o chłopca, wobec czego nie zdał do następnej klasy. Dalszą edukację kontynuował on już w rodzinnym mieście.
 
O włocławskiej, zrusyfikowanej szkole nie miał dobrych wspomnień. Po ukończeniu trzech klas gimnazjum w „na wpół wiejskim” Włocławku, Julian przeniósł się do Warszawy, gdzie uczęszczać miał do gimnazjum realnego. Uczył się już wówczas na tyle dobrze, że mógł udzielać korepetycji młodszym kolegom. W Warszawie po raz pierwszy zetknął się z polskim rewolucyjnym ruchem robotniczym. W 1882 roku, a więc gdy Marchlewski przybywa do Warszawy, rozpoczął działalność Wielki Proletariat Ludwika Waryńskiego. W gimnazjum, do którego uczęszczał nasz bohater, działało socjalistyczne kółko samokształceniowe, założone w 1884 roku przez związanego z Proletariatem Rosjanina Mikołaja Archangielskiego. Już po śmierci Marchlewskiego, jego siostra Marta pisała, że „ten Archangielski był pierwszym, który go społecznie rozbudził”. Młody Julian uczestniczył w pracach kółka dość aktywnie. Poznał w nim swego przyjaciela Adolfa Warskiego, późniejszego działacza KPP. Studiowano tam literaturę i historię Polski oraz dzieła postępowych myślicieli, jak np. Marksa, Engelsa czy Czernyszewskiego.
 
Tuż po ukończeniu gimnazjum, wiosną 1887 roku, Marchlewski rozpoczyna pracę w fabryce, jako farbiarz przędzy wełnianej. Choć nasz bohater pochodził z „wyższych sfer”, chciał poznać warunki pracy polskiego proletariatu. Prowadzi on wtedy często konspiracyjną robotę. Był związany początkowo z Drugim Proletariatem. Wkrótce na skutek zagrożenia represjami carskiego reżimu uchodzi do Szwajcarii. Był to także sposób na poznanie zachodnioeuropejskiego ruchu robotniczego. Już w kilka miesięcy później Marchlewski wraca do Polski. Na przełomie lat 80. i 90. XIX wieku był współorganizatorem Związku Robotników Polskich. W tym też czasie pracował w fabryce na warszawskim Grochowie. Działalność ZRP objęła przede wszystkim tworzenie „kas oporu”, tj. funduszy strajkowych. Wiosną 1890 roku, znowu w obawie przed prześladowaniami, uszedł za granicę – do Niemiec i Szwajcarii. Wrócił już na jesień i, wedle słów Adolfa Warskiego, „rzucił się całym rozumem i całym sercem do pracy organizacyjnej w (…) Związku [Robotników Polskich]”. W lutym 1891 roku Marchlewski przeniósł się do Łodzi, gdzie pracował jako robotnik i organizował ZRP. Wziął czynny udział w łódzkich uroczystościach pierwszomajowych. W latach 1891-1892 był, jak i wielu innych bohaterów narodowych, więziony w Cytadeli Warszawskiej. Z początkiem 1893 roku Julian Marchlewski udał się do Zurychu, gdzie został przyjęty na wydział nauk politycznych tamtejszego uniwersytetu. 30 lipca 1893 roku powstała Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (SDKP).
 
Udział Marchlewskiego w tym dziele był znaczny. Pośredniczył między polskimi socjalistami w kraju i na emigracji. Nasz bohater był zresztą także jednym z głównych ideologów SDKP(iL). Na szwajcarskiej emigracji studiował i aktywnie uczestniczył w działalności polskich socjaldemokratów. Wkrótce, wraz z Różą Luksemburg i Adolfem Warskim, brał udział (z ramienia SDKPiL) w Międzynarodowym Kongresie Socjalistycznym. Zjawia się również na kolejnym, londyńskim, kongresie, który stał się areną starcia między SDKPiL a PPS. 17 stycznia 1897 roku Marchlewski skończył studia z tytułem doktora. Jego praca doktorska nosiła tytuł „Fizjokratyzm w Polsce”. Była to rozprawa ekonomiczna pisana z marksistowskiego punktu widzenia.
 
Niedługo potem Marchlewski zamieszkał w Niemczech, gdzie prężnie rozwijał się ruch robotniczy. Tam pisywał on liczne artykuły dla niemieckich czasopism socjaldemokratycznych i polskich postępowych, głównie z dziedziny ekonomii i polityki. W Niemczech znany był przede wszystkim pod pseudonimem „J. Karski”. Na przełom XIX i XX wieku przypadł Marchlewskiemu nawał pracy partyjnej w SDKPiL. W 1902 roku Marchlewski wraz z Helphandem Parvusem założył wydawnictwo pod nazwą „Wydawnictwo literatury słowiańskiej i nordyckiej dr J. Marchlewski & Co. Monachium”. Oficyna wydała kilkadziesiąt tytułów w kilku językach, w tym dzieła znamienitych pisarzy polskich. Marchlewski przykładał ogromną wagę do jakości tłumaczenia, estetyki wydania, itp. Oficyna została jednak zlikwidowana już w grudniu 1905 r. Po wybuchu Rewolucji 1905 Roku Marchlewski aktywnie stanął swoim piórem po stronie proletariatu Polski i Rosji. Wkrótce nasz bohater przedostał się do zrewolucjonizowanej Kongresówki, gdzie działał wśród robotników Warszawy.
 
W grudniu 1906 roku trafił do carskiego więzienia. Przebywał tam do lutego. Po upadku Rewolucji Marchlewski przybył do Londynu na V Zjazd SDPRR, w skład której wchodziła SDKPiL. Dało się zauważyć wybitnie probolszewickie poglądy polskich socjaldemokratów. Potem wrócił do Niemczech, gdzie walczył przeciwko nacjonalizmowi, militaryzmowi i imperializmowi, wspierając lewicę SPD. W czasie I wojny światowej Marchlewski zwalczał tendencje wojenne w społeczeństwie niemieckim, demaskując tym samym oportunizm „prawicy” socjaldemokratycznej. Wraz z Karolem Liebknechtem, Różą Luksemburg, Franciszkiem Mehringem, Wilhelmem Pieckiem i innymi towarzyszami założył Związek Spartakusa, zalążek późniejszej KPD. Za to został aresztowany przez reakcyjny reżim niemiecki 16 maja 1916 roku. Karę za swe „zbrodnie” odsiadywał w Hausvogtei (gdzie przetłumaczył pamiętniki Jana Chryzostoma Paska na język niemiecki) i Havelbergu. W obu tych aresztach prowadzi żywą działalność, zyskując sympatię i szacunek polskich i niemieckich współwięźniów.
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
W 1918 roku, dzięki swym towarzyszom, Marchlewski został zwolniony z więzienia i odstawiony do Radzieckiej Rosji, do Piotrogrodu. W sierpniu 1918 roku Lenin wyznaczył naszego bohatera radzieckim przedstawicielem dyplomatycznym w Austrii. Austriacy nie chcieli jednak przyjąć polskiego rewolucjonisty. W październiku Iljicz mianuje Marchlewskiego przedstawicielem radzieckim przy polskiej Radzie Regencyjnej. Ale i powstające burżuazyjne władze polskie nie chciały go przyjąć W grudniu 1918 roku powstała w Polsce ze zjednoczenia SDKPiL i PPS-Lewicy Komunistyczna Partia Robotnicza Polski (KPRP). Choć Marchlewski nie mógł uczestniczyć w tym dziele, miała w nim swój udział. W tym samym czasie w Niemczech wybuchła rewolucja proletariacka kierowana głównie przez komunistów… Wkrótce z rąk reakcyjnych oprawców giną Róża Luksemburg i Karol Liebknecht.
 
2 stycznia 1919 roku Marchlewski stracił jeszcze jednego przyjaciela – Bronisław Wesołowski został bestialsko zamordowany przez żandarmów Piłsudskiego. Nasz bohater przybył do Zagłębia Ruhry. Czynnie propagował idee rewolucji socjalistycznej. Niedługo potem Rewolucja została stłumiona przez burżuazyjny rząd niemiecki. W połowie marca 1919 roku Marchlewski przybył do Polski. Odwiedził rodzinny Włocławek, Warszawę, Kraków i Zakopane. W tym czasie zaczęła się wojna Polski z Radziecką Rosją. Julian Marchlewski brał udział w polsko-radzieckich negocjacjach pokojowych. Jednak nieustępliwość i awanturnictwo polityczne Piłsudskiego i elit „białej” Polski sprawiła, że latem 1920 roku Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona wkroczyła na tereny etnicznie polskie.
 
 

 
 
Marchlewski nie uważał powstałego kapitalistycznego państwa za prawdziwą reprezentację narodu. Jakkolwiek był przeciwnikiem „eksportu rewolucji”, wiedział, że polscy komuniści nie mogą być wobec tej sprawy obojętni. Utworzył on więc w porozumieniu z Leninem Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski (Polrewkom), będący zalążkiem pierwszej polskiej władzy ludowej. W jego skład weszli, prócz Marchlewskiego, Feliks Dzierżyński, Feliks Kon, Józef Unszlicht, Edward Próchniak, Bernard Zaks, Stanisław Bobiński i Tadeusz Rydwański. Objął on swym działaniem przede wszystkim ziemie Podlasia i północnego Mazowsza. W krótkim okresie TKRP przeprowadził wiele reform: wprowadzono zalążki demokracji robotniczej, znacjonalizowano fabryki i folwarki, zdemokratyzowano szkolnictwo, zwolniono chłopów od długów bankowych i wekslowych. Mimo nalegań Lenina Marchlewski nie zgodził się na podział ziemi obszarniczej, gdyż przyszłość rolnictwa widział on w kooperatywach chłopskich, co znalazło swój wyraz w jego wcześniejszych poglądach. Zadbano o lecznictwo, przygotowano manifest nawołujący masy ludowe do poszanowania dóbr kultury, wezwano chłopów do zaniechania samosądów na obszarnikach, wydano odezwy do Armii Radzieckiej, w których upominano, aby nie prześladować miejscowej ludności.
 
Sprzeciwiono się próbom rusyfikacji i judaizacji powstającej administracji. Po klęsce radzieckiej pod Warszawą Komitet musiał się wycofać z dotychczas zarządzanych ziem polskich. W późniejszym czasie Marchlewski reprezentował młodą władzę radziecką w kontaktach dyplomatycznych na Dalekim Wschodzie. Przebywał m.in.: w Pekinie, gdzie pisywał dla prasy artykuły o imperializmie japońskim.
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
Od 1922 roku był przewodniczącym Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom (MOPR). Brał aktywny udział w pracach Międzynarodówek: Komunistycznei Chłopskiej. Opracował program rolny WKP(b). Był rektorem Komunistycznego Uniwersytetu Mniejszości Narodowych Zachodu (który później przyjął go za patrona). Pod koniec życia aktywnie angażował się także w sprawy Polonii radzieckiej. Julian Marchlewski zmarł 22 marca 1925 roku po ciężkiej chorobie w Bogliasco koło Nervi we Włoszech. Jego pogrzeb odbył się w kwietniu w Berlinie, gdzie żegnali go licznie, m.in.: towarzysze z KPD i robotnicy niemieccy. W 1950 roku jego prochy zostały przeniesione do Polski.
 
Julian Marchlewski – marksista, komunista, rewolucyjny demokrata, ekonomista, ale przede wszystkim Polak i polski patriota, któremu nieobce były sprawy swego narodu i który do końca życia pozostał wierny swemu marzeniu o Polsce socjalistycznej, prawdziwie wolnej i demokratycznej. Omówienie jego poglądów i dorobku naukowego wymagałoby osobnego artykułu.
 
Cześć Jego pamięci!
 

Społeczność

Ochotnik