Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 13 gości.

Michał Domański: Polski ruch komunistyczny w walce o wyzwolenie narodowe i społeczne 1939-1945

Orl.jpg

1. Polski ruch komunistyczny w przededniu wojny.

W chwili agresji hitlerowskiej na Polskę ruch komunistyczny był osłabiony i rozbity. Jego przedstawicielka – Komunistyczna Partia Polski – została rozwiązana 16 sierpnia 1938 roku przez Międzynarodówkę Komunistyczną, czyli de facto na rozkaz Stalina, jako „banda szpiegów i prowokatorów”. Nie wydaje się jednak, aby radziecki dyktator wierzył w te oskarżenia.

Co zatem było przyczyną nagonki na KPP? Chyba nie bez znaczenia jest tu fakt współpracy Stalina z Hitlerem, w sprawie podziału Europy Środkowo-Wschodniej, w tym także Polski, pomiędzy ZSRR i III Rzeszę.

W memoriale Komitetu Centralnego KPP z 11 grudnia 1936 roku przedłożonym Komitetowi Wykonawczemu Międzynarodówki stwierdzono, że partia na czoło swych zadań wysuwa sprawę „obrony niepodległości Polski, której zagraża imperializm hitlerowski”. Sześć dni później sekretarz generalny KC KPP Julian Leszczyński (Leński) na posiedzeniu sekretariatu KW MK mówił, że Komunistyczna Partia Polski będzie inicjowała działania dla obrony „niepodległości narodu polskiego przed jedynym agresorem – Niemcami hitlerowskim”.

Czy Stalinowi, planującym podział Polski wraz z jej „jedynym agresorem”, mogło się to podobać? Absolutnie nie. Dlatego też przywódca ZSRR postanowił się pozbyć kół kierowniczych polskich komunistów w typowy dla siebie sposób. Potrzebny był argument. I oto nieświadomie z pomocą przyszedł mu… sanacyjny pracownik Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Polski – Henryk Kawecki. Ów reżimowy funkcjonariusz postanowił wykorzystać policyjnego agenta Józefa-Joska Mützenmachera do zniszczenia KPP. Dostarczył mu materiały zebrane przez Adama Kellera, czołowego specjalistę od polskiego ruchu komunistycznego. Tak powstała „Historia Komunistycznej Partii Polski w świetle faktów i dokumentów”. Kawecki miał na celu przede wszystkim pokazanie, że KPP jest infiltrowana, a polskie służby wiedzą o niej prawie wszystko. Książka nie miała jednak trafić tyle do czytelnika polskiego, co wywołać ferment w Moskwie.

Decyzja o rozwiązaniu KPP zapadła w 1937 roku. Jednak już w latach 1933-1934 na podstawie oszczerczych zarzutów o agenturalność aresztowano grupę komunistów polskich przebywających w ZSRR. W latach 1936-1937 nastąpiła kolejna fala oskarżeń. W styczniu 1938 roku, w formie korespondencji z Warszawy, ukazał się artykuł „Prowokatorzy przy robocie”, stanowiący publiczne sformułowanie oskarżeń Kominternu wobec KPP i przygotowanie psychiczne na jej rozwiązanie. Między czerwcem a wrześniem 1938 roku odbywała się likwidacja lokalnych struktur partii komunistycznej w Polsce.

Jednym z nielicznych, który ośmielił przeciwstawić się zbrodniczej polityce Stalina był Leon Lipski "Łukasz".

W myśl dyrektyw KPP miała być odbudowana po „oczyszczeniu” jej szeregów.

Spowodowało to rozbicie polskiego ruchu rewolucyjnego trwające do czasu utworzenia Polskiej Partii Robotniczej (1942 r.).

W tej sytuacji wielu komunistów podjęło działalność w Polskiej Partii Socjalistycznej, (choć jej nastawione antykomunistycznie kierownictwo surowo zabraniało przyjmowania byłych kapepowców). Duża część zaniechała działalności na pewien czas. Kilka tysięcy działaczy tkwiło w więzieniach za „działalność wywrotową”.

Taka była sytuacja polskiego ruchu komunistycznego w przededniu wojny i okupacji hitlerowskiej.

2. Komuniści polscy w wojnie obronnej Polski 1939 roku.

Najazd hitlerowski zastał dużą część aktywu KPP w sanacyjnych więzieniach. Przebywali tam między innymi Marian Buczek, Alfred Lampe, Marceli Nowotko, Paweł Finder i Władysław Gomułka.

Ten pierwszy o wybuchu wojny i ucieczce władz więziennych 1 września, w związku z amnestią ogłoszoną z dniem wybuchu wojny uwolniony z więzienia w Rawiczu, zgłosił się do najbliższej jednostki wojskowej, gdzie został aresztowany i przewieziony do Poznania a po dwóch dniach zwolniony. Zginął w nocy z 9 na 10 września 1939 pod Ożarowem Mazowieckim, prowadząc grupę żołnierzy do ataku na niemiecki ckm ostrzeliwujący przemieszaną kolumnę uchodźców i żołnierzy.

Również i wielu innych zwolnionych z więzień komunistów spełniło swój patriotyczny obowiązek walki z najeźdźcą. Częstokroć zgłaszali się do służby wojskowej, pracowali przy budowie umocnień, ścierali się z grupkami dywersyjnymi.

Grupy komunistów uczestniczyły także w obronie Warszawy czy w oddziałach tzw. Czerwonych Kosynierów Gdyńskich, robotniczej formacji zbrojnej organizowanej przez PPS.

Działacze rewolucyjni uczestniczyli także w innych socjalistycznych oddziałach.

Na Kresach Wschodnich działacze komunistyczni najczęściej podejmowali współpracę z wkraczającą Armią Radziecką i nową władzą. Nie wiedzieli oni wszak o tym, że wkroczenie Sowietów do Polski, było ustalone w tajnej części paktu Ribbentrop-Mołotow.

Po „klęsce wrześniowej” wielu działaczy z terenów zajętych przez Niemców udała się na ziemie okupowane przez Armię Czerwoną. Było ich wielu, skoro samym tylko Białymstoku zanotowano ich 1000, a we Lwowie 1200. A przecież zatrzymywali się w każdym większym mieście na terenach włączonych do ZSRR.

Komuniści, mimo paktowania Stalina z Hitlerem, potępiali i odrzucali lansowaną przez siły związane z rządem RP w Londynie teorię „dwóch wrogów”. Uważali oni, że współpraca ze Związkiem Radzieckim przyczyni się do odbudowy niepodległego Państwa Polskiego.

3. Między jesienią roku 1939 a powstaniem PPR.

Sekretarz generalny KW MK – Georgi Dymitrow ogłosił pod koniec 1939 roku artykuł pt.: „Wojna a klasa robotnicza krajów kapitalistycznych”. Punktem wyjścia dla rozważań Dymitrowa było stwierdzenie, że zaczęta we wrześniu wojna stanowiła kontynuację „walki między mocarstwami kapitalistycznymi o nowy podział świata, o panowanie nad światem”. Dalej pisał: ”Ze swego charakteru i istoty wojna obecna, z obydwóch wojujących stron, jest wojną imperialistyczną, niesprawiedliwą, niezależnie od oszukańczych haseł, którymi klasy rządzące wojujących państw kapitalistycznych starają się zasłaniać przed masami ludowymi swoje prawdziwe cele”.

Mimo tego większość komunistów, tak z Polski jak i z innych państw, nie podporządkowała się temu i częstokroć komuniści, jako jedna z pierwszych sił dawali odpór najazdom faszystowskim. Te partie, które stosowały się do myśli Georgi Dymitrowa, najczęściej się kompromitowały w oczach społeczeństw państw kapitalistycznych, jak zauważył prof. Ryszard Nazarewicz w jednej ze swych publikacji.

Komuniści polscy już od samego początku okupacji organizowali się konspiracyjnie.

W Warszawie rozpoczął działalność Związek Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus” pod kierownictwem Hanki Sawickiej i Ładysława Buczyńskiego, w Krakowie grupa komunistów i lewicowych ludowców. Równocześnie byli członkowie Komunistycznej Partii Polski i Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej (KZMP) działali konspiracyjnie w różnych kołach i grupach. W Ostrowcu Świętokrzyskim na zebraniu lokalnych działaczy radykalnej lewicy w maju 1940 roku powołano do życia Zjednoczenie Robotniczo-Chłopskie (ZRCh). W Warszawie na spotkaniu zwołanym przez byłych członków Związku Zawodowego Transportowców zadecydowano o utworzeniu komunistycznej organizacji antyhitlerowskiej i jej ramienia zbrojnego – Czerwonej Milicji. W czerwcu komitet organizacyjny przyjął dla tej grupy nazwę Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie (RRRCh) oraz postanowił wydawać pismo „Młot i Sierp”. Również w Warszawie aktyw byłej KPP utworzył Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR (początkowo Towarzystwo Przyjaciół ZSRR). W skład kierownictwa zostali wybrani: J. Balcerzak, S. Brudziński, T. Czarkowski, S. Dąbrowski, J. Gościniak, P. Gruszczyński, A. Jędrzejczak. Postanowiono sformować własną formację zbrojną - Gwardię Robotniczą. Zaczęto również redagować gazetkę „Wieści ze Świata”. W Warszawie rozpoczęła działalność tzw. grupa „Romana” (L. Krasiński). W Rybnickiem powstała Czerwona Pomoc. W Łodzi stworzono Ogólnołódzki Komitet Sabotażowy (później nazwę zmieniono na Front Walki za Waszą i Naszą Wolność. W mieście Końskie komuniści zorganizowali Związek Przyjaciół Sowietów. W Krakowie I. Fik i M. Lewiński stworzyli grupę lewicowo-rewolucyjną. We wcielonym do Rzeszy Poznaniu i okolicach rozpoczęła działalność grupa pod nazwą Komunistyczna Partia Polski. W Rzeszowskim założono Czyn Robotniczo-Chłopski, zrzeszający komunistów i lewicowych wiciowców.
Leon Lipski założył Komunistyczną Partie Polski - Ruch Lewicy.

Najliczniejszą z wyżej wymienionych organizacji rewolucyjnej lewicy były Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie. Zostały powołane Komitet Centralny, wydział wojskowy i Czerwona Milicja. Program RRRCh z początku 1941 roku stwierdzał m.in.: „Naszą jedyną nadzieją, naszym celem, nieprzepartym dążeniem, naszym świętym obowiązkiem jest, gdy przyjdzie niedaleki czas, stworzyć nową Polskę, Polskę naszą, robotniczo-chłopską”.

Latem 1940 roku Wanda Wasilewska i Alfred Lampe wystosowali memoriał do Józefa Stalina w sprawie odbudowy w Polsce partii komunistycznej. Wkrótce przybyły ekipy MK dla przeprowadzenia rozmów z działaczami polskimi. Niedługo potem KW MK wydał pozwolenie na odbudowę partii.

We wrześniu 1941 roku powstał Związek Walki Wyzwoleńczej – konspiracyjna komunistyczna grupa antyfaszystowska. W jej skład weszły Grupa Akademicka, Grupa Biuletynu Radiowego, Stowarzyszenie Przyjaciół ZSRR oraz działacze zrzeszeni wokół „Sztandaru Wolności”, „Młota i Sierpa” oraz Spartakusa. Działał głównie na terenie miasta Warszawy oraz Mazowsza, Rzeszowszczyzny i z Radomskiem. Utrzymywał kontakty z konspiracją antyfaszystowską w Krakowie, Łodzi, Częstochowie i Płocku. Nawoływał do zbrojnej walki z Niemcami i konsolidacji ugrupowań demokratycznych.

Na czele Związku stała Egzekutywa Centralna w składzie: Józef Balcerzak, Ładysław Buczyński, Włodzimierz Dąbrowski, Zygmunt Jarosz, Franciszek Łęczycki, Marian Spychalski, Jerzy Walter.

Jeszcze jesienią 1941 roku ZWW począł tworzyć pierwsze grupy partyzanckie. Rozwinięto tez szeroko działalność organizacyjną i propagandowo-informacyjną (Związek wydawał czasopisma „Biuletyn Radiowy” i „Zwyciężymy”).

4.Powstanie Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej.

Wzrost aktywności polskich komunistów w konspiracji antyhitlerowskiej zbiegł się w czasie z decyzją Międzynarodówki Komunistycznej, która zezwoliła na odbudowę partii rewolucyjnej w Polsce. Dlatego spośród polskich działaczy komunistycznych przebywających w ZSRR wyłoniona została tzw. Grupa Inicjatywna z Marcelim Nowotką na czele. Opracowała ona po długich naradach program partii, który był podobny do założeń Związku Walki Wyzwoleńczej. W grudniu 1941 roku członkowie Grupy Inicjatywnej zostali przy pomocy wywiadu radzieckiego przerzuceni drogą powietrzną do Polski.

5 stycznia 1942 roku odbyło się w Warszawie spotkanie Grupy ze stołecznymi działaczami rewolucyjnej lewicy. Zapadła wówczas decyzja o utworzeniu Polskiej Partii Robotniczej (PPR). W skład kierownictwa weszli Marceli Nowotko („Stary”, „Marian”) jako sekretarz, a także Paweł Finder („Paweł”) i Bolesław Mołojec („Edward”).

Zaakceptowano również odezwę programową, w której można było przeczytać, m.in.:

„[…] przed całym narodem staje zagadnienie zjednoczenia wszystkich sił do walki z okupantem na śmierć i życie, zadanie utworzenia frontu narodowego do walki o wolną, niepodległą Polskę. Taki front narodowy, front narodowy bez zdrajców i kapitulantów, może być urzeczywistniony i zwycięży tylko wtedy, kiedy w jego pierwszych szeregach walczyć będzie zespolona i zwarta klasa robotnicza.

Polska klasa robotnicza musi przede wszystkim położyć kres rozbiciu we własnych szeregach. Tego zjednoczenia klasy robotniczej dokonać może tylko bojowa partia robotnicza. […] Głęboko odczuwając brak takiej partii, grupa polskich działaczy robotniczych i społecznych podjęła inicjatywę utworzenia Polskiej Partii Robotniczej.[…]

Polska Partia Robotnicza nawołuje wszystkich, którym droga jest niepodległość i wolność narodu polskiego, do tworzenia i wzmacniania wspólnego frontu i do nieprzejednanej walki z niemieckim najeźdźcą faszystowskim.[…]”

W krótkim czasie niemal wszystkie grupy komunistyczne w Polsce zgłosiły akces do PPR. Jeszcze wiosną 1942 roku wykształciła się struktura terytorialna partii. Obszar Polski został podzielony na obwody: warszawski, lubelski, kielecko-radomski i krakowski. Później został także wydzielony obszar Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, a także obwód łódzki. Istniał także obwód lwowski, lecz w lipcu 1943 roku jego struktury zostały włączone do Komunistycznej Partii Ukrainy.

Wkrótce powołano także formację zbrojną PPR – Gwardię Ludową, która już w maju 1942 roku rozpoczęła walkę zbrojną o Polskę wolną i ludową.

W łonie samej PPR trwały w 1942 walki o władzę. Jesienią 1942 doszło do serii zabójstw działaczy PPR. Po zabójstwie Marcelego Nowotki przeprowadzono wewnętrzne śledztwo (komisja Duracza). Wiele poszlak wskazywało na Bolesława Mołojca, który po śmierci Nowotki samowolnie przejął władzę i sprawował ją w sposób "stalinowski" w związku z czym wszedł w konflikt z Fornalską, Finderem, Jóźwiakiem i Gomułką. Mieczysław Hejman i Jan Krasicki 31 grudnia 1942 wykonali wyrok na Mołojcu. W środowiskach PPR rozpuszczono wieść, że Mołojec zaginął, a informacja o jego śmierci dotarła do Moskwy 9 stycznia 1943 roku.

Kręgi polityczne polskiego podziemia – od prawicy socjalistycznej, przez Armię Krajową, po nacjonalistów (endeków) nie ustosunkowały się pozytywnie do powstania PPR i GL. Niemal natychmiast rozpoczęto oszczerczą kampanię przeciw komunistom, wykorzystując głównie ich przyjazny i sojuszniczy stosunek do Związku Radzieckiego. Niestety ta fala kłamstw i kalumnii trwa do dziś, a propagowana jest głównie przez Instytut Pamięci Narodowej, organizacje zbliżone i prawicowych (w większości) historyków. Najplugawszym przykładem oczerniania polskich komunistów jest książka „Tajne oblicze GL-AL i PPR”, autorstwa „historyków” Piotra Gontarczyka, Leszka Żebrowskiego i Marka Chodakiewicza.

5. Działania zbrojne Gwardii Ludowej 1942-1943.

Gwardia Ludowa PPR była pierwszą dużą organizacją polskiego ruchu oporu, która na szeroką skalę rozpoczęła walkę zbrojną z okupantem hitlerowskim. Pierwszym oddziałem partyzanckim GL był oddział im. Stefana Czarnieckiego dowodzony przez Franciszka Zubrzyckiego „Małego Franka”. Działał on na terenie Polski centralnej, tj. głównie ziemi piotrkowskiej i radomszczańskiej. Sztab Gwardii chciał w ten sposób pokazać, że aktywna walka partyzancka jest możliwa nie tylko na lesistych i słabiej zaludnionych terenach Podlasia i Lubelszczyzny, ale także w pobliżu wielkich ośrodków przemysłowych, jakimi w tym przypadku były Łódź, Częstochowa, Zagłębie Dąbrowskie, a w pewnym stopniu także Radomsko i Piotrków Trybunalski.

W połowie maja (podawane są terminy 10 lub 15 V) roku 1942 przybył w Piotrkowskie oddział „Małego Franka”, dawnego studenta Politechniki Warszawskiej, działacza Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej oraz Związku Walki Wyzwoleńczej. Jego zastępcą był Marceli Rostkowski („Marcel”), członek b. KPP z Targówka, który trzykrotnie odsiadywał przed wojną wyrok za działalność komunistyczną, a po 22 czerwca 1941 roku przebywał jakiś czas w radzieckim oddziale partyzanckim na Podlasiu. Prócz tego do oddziału weszło 12 gwardzistów: Niemir Bieliński („Skóra”, „Mirek”, „Roman”), Tadeusz Skupniewski z Targówka, zbiegli jeńcy radzieccy – „Mikołaj”, „Michał” i „Janek” oraz 7 proletariuszy i inteligentów z Żoliborza i Marymontu, m.in.: Wojciech Sommer oraz „Janusz”, „Zygmunt” i „Pastuch”.

Przed wyjazdem ze stolicy dowództwo oddziału wzięło udział w naradzie u Mariana Spychalskiego „Marka”, Szefa Sztabu Głównego GL. 15 maja 1942 roku Dowództwo Główne wystosowało specjalny rozkaz „Do oddziałów Gwardii Ludowej wyruszających w pole”.

Oddział im. Stefana Czarnieckiego miał jednak bardzo słabe uzbrojenie, była to niemalże reguła wśród ówczesnych polskich partyzantów. Grupa ta rozwinęła szeroko działalność zbrojną. Jednak wkrótce potem oddział został rozbity.

Mimo istnienia wielu dokumentów świadczących o dokonaniach oddziału „Małego Franka”, „historycy” IPN wysuwają zarzuty, jakoby partyzanci ci nie mieli niemal żadnego dorobku, co jest oczywistą kpiną. W jednej z publikacji stwierdzono nawet kłamliwie, że grupa Zubrzyckiego „rozbiegła się” na sam widok sił niemieckich.

W październiku 1942 roku w odwecie za przeprowadzoną przez AK akcję „Wieniec” Niemcy rozstrzelali na Pawiaku w Warszawie 50 więźniów. Ponieważ hitlerowcy myśleli, że akcja była sprawką GL, wśród rozstrzelanych byli głównie komuniści. Dowództwo Główne GL postanowiło zorganizować odwet. Ustalono, że zaatakowane zostaną trzy obiekty „tylko dla Niemców”. Wśród nich znalazł się warszawski Café Club.

24 października 1942 roku około godz. 19.00 geelowcy wrzucili do lokalu granaty, które eksplodując raziły kilka osób. Uczestnicy zamachu wycofali się bez strat.

Kolejny zamach na Cafe Club przeprowadzony został 11 lipca 1943 roku przez członków Związku Walki Młodych.

Kolejne walki przyszło stoczyć Gwardii Ludowej w obronie Zamojszczyzny. GL udzieliła tam pomocy Batalionom Chłopskim, walczącym przeciwko siłowej germanizacji ziemi zamojskiej. Jeszcze w grudniu 1942 roku skierowano w ten rejon Grupę Operacyjną GL im. Tadeusza Kościuszki, składającą się z sześciu oddziałów partyzanckich. Z pomocą BCh przyszli także partyzanci radzieccy i Armia Krajowa. Walki trwały do lata 1943 roku.

Jak szacują historycy, od maja do grudnia 1942 roku powstało na terenie Polski 30 oddziałów GL, a w roku następnym wzrosła ona do 50. Ogółem w latach 1942-1943 Gwardia przeprowadziła około 2000 akcji zbrojnych, z czego około 500 było skierowanych przeciwko niemieckiemu transportowi kolejowemu.

6. Powstanie i działalność Związku Patriotów Polskich w ZSRR.

1 marca 1943 roku komuniści polscy w ZSRR utworzyli Związek Patriotów Polskich. Jeszcze w tym samym miesiącu zaczęło się ukazywać pismo „Wolna Polska”. 1 kwietnia opublikowano tam artykuł „Chcemy walczyć z bronią w ręku”, w którym postulowano utworzenie polskich formacji wojskowych, mających uczestniczyć w walkach u boku Armii Czerwonej i w wyzwalaniu ziem polskich.

ZPP pełną działalność rozwinął po zerwaniu przez władze ZSRR (kwiecień 1943) stosunków dyplomatycznych z Rządem RP na uchodźstwie.

We władzach ZPP dominowali komuniści (od I 1944 skupieni w Centralnym Biurze Komunistów Polskich), którzy nie ujawniali perspektywicznego celu organizacji. Powstanie organizacji oficjalnie ogłoszono na zjeździe ZPP w czerwcu 1943. Wcześniej było to niemożliwe z powodu napiętej sytuacji polsko-radzieckiej (Katyń, zerwanie stosunków dyplomatycznych).

W maju 1943 komuniści uzgodnili ze Stalinem skład dowództwa polskiej dywizji w ZSRR, na której czele miał stanąć gen. Zygmunt Berling.

9 i 10 czerwca odbył się w Moskwie zjazd ZPP, na którym ogłoszono statut, deklarację ideową, wybrano zarząd i komisję rewizyjną. Na zjeździe wybrano Zarząd w składzie przewodnicząca Zarządu Głównego: Wanda Wasilewska, członkowie: Stanisław Skrzeszewski, Stefan Jędrychowski, Włodzimierz Sokorski i Zygmunt Berling. W deklaracji jednoznacznie potępiono Rząd RP na uchodźstwie premiera Władysława Sikorskiego, jako działający na szkodę "bloku anglo-radziecko-amerykańskiego".

W programie na pierwsze miejsce wysunięto konieczność przebudowy struktury społeczno-politycznej przyszłej Polski, znaczenie sojuszu z ZSRR dla bezpieczeństwa jej granic oraz rewizję granicy wschodniej (odrzucenie postanowień terytorialnych traktatu ryskiego).
W 1944 związek powołał Polską Agencję Prasową Polpress z siedzibą w Moskwie. ZPP prowadził propagandę (organ prasowy "Wolna Polska"), opiekę społeczną (przejął polskie sierocińce, domy inwalidów i starców), pracę oświatowo-kulturalną.

W lipcu 1944 ZG ZPP formalnie podporządkował się Krajowej Radzie Narodowej i uczestniczył w powołaniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. W latach 1944–1946 ZPP przesiedlał Polaków i Żydów z ZSRR do Polski.

W październiku 1944 roku powstał Komitet Organizacyjny Żydów Polskich przy Związku Patriotów Polskich.

29 lipca 1944 Związek Patriotów Polskich zaapelował do warszawiaków przez radio moskiewskie nawołując ludność Warszawy do powstania przeciw Niemcom. Komunikaty będące powtórzeniem tej audycji nadawała także czterokrotnie 30 lipca 1944 w godzinach: 15:00, 20.55, 21:55, i 23:00 moskiewska Radiostacja im. Tadeusza Kościuszki.

Zakończył działalność w sierpniu 1946.

7. Ludowe Wojsko Polskie – od Lenino po Berlin.

Na wiosnę 1943 roku z inicjatywy Związku Patriotów Polskich poczęto organizować w Sielcach nad Oką (ZSRR) 1 Dywizję Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Okres organizowania armii trwał do czerwca 1943 roku. Dowódcą został gen. Zygmunt Berling. Polskie Siły Zbrojne w Związku Radzieckim składały się przede wszystkim z Polaków zwolnionych ze stalinowskich łagrów.

Pierwszym sprawdzianem bojowym polskich oddziałów była bitwa pod Lenino w ówczesnej Białoruskiej SRR, stoczona w dniach 12-13 października 1943 r.

16 marca 1944 r. już na ziemiach Polski przedwrześniowej polskie dywizje przemianowano na 1 Armię Polską w ZSRR, a 29 lipca 1944 r. na 1 Armię Wojska Polskiego. 8 sierpnia 1944 roku utworzono 2 Armię Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Karola Świerczewskiego „Waltera”.

Po bitwie pod Lenino Polacy u boku Armii Radzieckiej uczestniczyli w wyzwalaniu ziem białoruskich. Brali udział w walkach nad przyczółkiem warecko-magnuszewskim, pod Studziankami, przyczółkiem czerniakowskim, w operacji wiślańsko-odrzańskiej, wyzwoleniu Warszawy, bitwach o Poznań i Wrocław, o przełamanie Wału Pomorskiego, pod Kołobrzegiem, Borujskiem, Budziszynem, w operacji łużyckiej i w zdobywaniu Berlina.

8. Młodzież w walce.

Polska Partia Robotnicza wytworzyła własną koncepcję ruchu młodzieżowego. W pierwszej połowie 1943 roku został utworzony Związek Walki Młodych. Tworzyli go działacze Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej (przed wojną przybudówka KPP), OMS „Życie” i Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus”. Głównymi działaczami byli Hanna Szapiro-Sawicka, Janek Krasicki, Aleksander Kowalski.

Już 20 lutego 1943 roku ZWM wydał pierwszy numer swego pisma „Walka Młodych”. Redaktorką została Hanka Sawicka.

Po jej męczeńskiej śmierci postanowiono opracować deklarację ideową Związku. Pisano w niej między innymi: „Nie czekamy z bronią u nogi na to, że wolność wywalczą nam i przyniosą w darze nasi sojusznicy. Wiemy, że wyzwolić musimy się sami z własnej woli i siły (…) Jest nas tysiące młodych Polaków w boju po lasach, wsiach i miastach. Mogą i muszą nas jednak być miliony. Będziemy niepokonani, gdy złączy nas jedność, zespoli żądza walki, powiąże czyn.”

ZWM formułował także żądania młodego pokolenia w wyzwolonej Polsce: 1. Młodzież powinna mieć prawo do współdecydowania o losach narodu; 2. W fabrykach, kopalniach, hutach i warsztatach należy stworzyć warunki, które będą sprzyjały rozwojowi gospodarczemu kraju i zapewniały właściwy start młodzieży; 3. W wyzwolonej Polsce ziemia winna należeć do ludu, co zapewni młodzieży wiejskiej rolę współgospodarza kraju; 4. Młodzież powinna mieć zapewniony nieograniczony dostęp do oświaty; 5. Przyszłe państwo powinno roztoczyć opiekę nad rozwojem i zdrowiem młodzieży.

Związek Walki Młodych wysuwał także postulaty przebudowy szkolnictwa.

W drugiej połowie 1943 roku powstały koła ZWM na Prawej i Lewej Podmiejskiej Warszawy, w Łodzi, Częstochowie, Poznaniu, w „czerwonym” Zagłębiu Dąbrowskim i na Kielecczyźnie. W połowie 1944 r. Związek liczył już ponad tysiąc członków.

Członkowie ZWM uczestniczyli także w zbrojnej walce z okupantem. Jednym z przykładów jest wymieniony powyżej zamach na Cafe Club.

9. Droga Polskiej Partii Robotniczej do władzy.

Za początek drogi PPR po władzę można uznać utworzenie Krajowej Rady Narodowej 1 stycznia 1944 roku. Miała ona stanowić namiastkę polskiego parlamentu. Prócz komunistów zasiadali tam również członkowie Robotniczej Partii Polskich Socjalistów, Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Demokratycznego i Stronnictwa Pracy oraz niezależni.

W skład Prezydium KRN weszli: Bolesław Bierut (przewodniczący, od 31 grudnia 1944 - Prezydent KRN), Edward Osóbka-Morawski (wiceprzewodniczący), Władysław Kowalski (członek), Michał Rola-Żymierski (członek) i Kazimierz Mijal (sekretarz). W dniu 28 czerwca 1945 roku skład Prezydium KRN poszerzono o schorowanego już Wincentego Witosa (PSL) i Stanisława Grabskiego (bezpartyjny, przed wojną związany z prawicą) oraz przedstawiciela PPS Stanisława Szwalbego, którzy zostali wiceprezydentami KRN.

Kolejnym krokiem było utworzenie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego 21 lipca 1944 r. z Edwardem Osóbką-Morawskim z PPS na czele.

Dzień później Komitet wydał Manifest (jako miejsce wydania podano Chełm, w rzeczywistości to była Moskwa), w którym zapowiadał przekształcenia o charakterze socjalistycznym i wzywał do walki z okupantem hitlerowskim.

PPR (i jej sojusznicy) zaczęła obejmować władzę zaraz po wyzwoleniu ziem polskich przez Armię Czerwoną. Jednak jeszcze w czasie okupacji tworzono konspiracyjne rady narodowe i oddziały milicji złożone z działaczy lewicowych i centrolewicowych.

Komuniści zwalczali rząd londyński propagandowo i politycznie, uznając się za jedynych reprezentantów narodu.

10. Działalność zbrojna Armii Ludowej w 1944 roku.

Armia Ludowa powstała 1 stycznia 1944 roku na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej.

AL powstała z przemianowania Gwardii Ludowej (GL), poprzedniej formacji zbrojnej PPR. W skład formacji weszły ponadto inne pomniejsze ugrupowania: oddziały bojowe Związku Walki Młodych, część pododdziałów Batalionów Chłopskich, Milicji Ludowej Robotniczej Partii Polskich Socjalistów, Okręg Częstochowski Socjalistycznej Organizacji Bojowej i niektórych pododdziałów wchodzącej w skład Armii Krajowej Gwardii Ludowej WRN. Jednakże akcja scaleniowa formacji zbrojnych komunistów i organizacji lewicowych nie w pełni powiodła się.

W roku 1944 roku w związku z nadzieją na rychłe wyzwolenie Armia Ludowa, jak i inne zbrojne organizacje, wzmogła działalność zbrojną.

14 maja AL, AK i partyzanci radzieccy stoczyli bitwę pod Rąblowem, w dniach od 9 do 25 czerwca doszło do walk w Lasach Janowskich i Lipskich oraz w Puszczy Solskiej na Lubelszczyźnie, na przełomie lipca i sierpnia AL (wraz z AK i BCh) brała udział w walkach o tzw. „Republikę Pińczowską”, staczając potyczki z Niemcami pod Młodzawami i Skalbmierzem. W dniu 12 września III Brygada AL. im. gen. Józefa Bema, wraz z grupami żołnierzy BCh i skoczkami z Polskiego Sztabu Partyzanckiego, stoczyła zwycięską bitwę pod Ewiną, w powiecie Radomsko. W dniach 29-30 września AL i partyzanci radzieccy bili się z Niemcami pod Gruszką, powiat Końskie. 20 sierpnia Armia Ludowa stoczyła największą bitwę partyzancką na ziemiach wcielonych do Rzeszy – pod Pokrytkami.

Mimo nieprzychylnego stanowiska PPR aelowcy wzięli także udział w Powstaniu Warszawskim. W stolicy walczyło kilkuset żołnierzy Armii Ludowej i Polskiej Armii Ludowej. Kilku z nich, m.in.: Edwin Rozłubirski otrzymali odznaczenia od dowództwa AK.

11. GL-AL a inne formacje zbrojne.

Gwardia Ludowa i PPR od samego początku otoczone były niechęcią lub nieufnością innych grup politycznych Polski Podziemnej – od socjalistów po endeków. Dały temu wyraz liczne oszczerstwa rozpuszczane przez ich przeciwników politycznych.

Komuniści uznawali rząd londyński gen. Sikorskiego (do czasu zerwania przez Stalina stosunków polsko-radzieckich) i dążyli do formalnego porozumienia z AK. Nie udało się to jednak z powodu antykomunistycznej postawy tamtejszego dowództwa.

Pomimo tego w historii zapisały się liczne przykłady braterstwa broni AL i AK, a także BCh i pomniejszych organizacji. Stosunkowo najlepiej układały się stosunki w Polsce centralnej, gdzie podjęto wiele wspólnych akcji zbrojnych.

Dochodziło jednak i do bratobójczych mordów, głównie popełnianych przez członków Narodowych Sił Zbrojnych. Najgłośniejszym przykładem jest mord pod Borowem 9 sierpnia 1943 roku, kiedy to oddział NSZ wymordował żołnierzy z oddziału GL im. Jana Kilińskiego. Obóz londyński potępił ten „ohydny mord”.

Innym przypadkiem jest wymordowanie przez oddział NSZ „Sosna” oddziału GL im. Ludwika Waryńskiego na Kielecczyźnie 22 lipca 1943 roku. Liczne gwałty popełniła także współpracująca z Niemcami Brygada Świętokrzyska.

NSZ popełniły dziesiątki innych zbrodni na komunistach, socjalistach, ludowcach. Dziś jednak antykomunistyczni spece od fałszowania historii starają się wymazać te bratobójcze zbrodnie ze świadomości historycznej społeczeństwa.

***********************************************************

Tekst ten jest jedynie najogólniejszym zarysem działalności komunistów polskich w latach II wojny światowej i ich walki o wyzwolenie narodowe i społeczne Polski. Mam nadzieję, że zachęci on Czytelników do dalszego zgłębiania tej tematyki.

W pracy korzystałem przede wszystkim z:

Czesław Kozłowski, „Zarys historii polskiego ruchu robotniczego do 1948 roku”, Warszawa 1980.

„Gwardia Ludowa w perspektywie historycznej”, red. Kazimierz Sobczak, Ryszard Nazarewicz, Warszawa 2007.

Antoni Czubiński, „Historia drugiej wojny światowej 1939-1945”, Poznań 2006.

Społeczność

front